Masakit ang likod ko, Doc!

Kailan dapat kumonsulta na sa manggagamot

Advertisements

Hot_LBP_thumb.jpgWalo sa bawa’t sampung tao ay makakaranas ng pananakit ng kanilang likod. Sa 30%, ang karamdamang ito at pabalik-balik. At sa 30% naman ay maaaring makaranas ng matagalang panananakit ng likod (o chronic low back pain). Maaari itong maging sanhi ng pag-aalala. Seryoso na ba ang nararamdaman ko? Malulumpo na ba ako?

Ang mabuting balita ay sa 90% ng mga dumadanas ng pananakit ng likod, ito ay hindi seryosong sakit at inaasahang gagaling.

Maaaring napagod lamang ang mga muscle sa likod sa matagal o mahirap na gawain o di kaya’y nanibago lang sa bagong ginagawa o trabaho. Kailangan lang tulungan ang likod na gumaling sa pamamagitan ng pagpapahinga, pag-iwas sa pagbuhat ng mabibigat na bagay at pag-inom ng gamot para sa kirot. Hindi rin magandang matagal mamahinga sa kama. Salungat dito, ang pagpapahinga sa kama (o bed rest) ng mahigit sa 2 araw ay maaaring mas makasama at maging sanhi ng hindi agad pagbalik sa dati ng likod. Sa halip, matapos ng ilang oras ng pagpapahinga, inaabisuhan namin na dahan-dahang bumalik sa dating gawain.

Limang porsyento (5%) ng mga dumadanas ng pananakit ng likod ay may seryosong karamdaman na kailangan maagapan upang maiwasan ang disabilidad o pagkalumpo.

Ano ang mga palatandaan na maaaring seryoso na ang iyong nararamdaman? Kung ikaw ay meron ng mga sumusunod kasabay ng pananakit ng likod, mas mainam na magpatingin agad sa isang manggagamot:

  • Pananakit ng likod matapos maaksidente
  • Pananakit ng likod na mas malala kapag nagpapahinga
  • Pananakit ng likod na gumigising sa iyo tuwing gabi
  • Nakaraan o kasalukuyang paggamit ng steroids
  • Nakaraan o kasalukuyang kanser
  • Di maipaliwanag na pangangayayat
  • Paggamit ng mga gamot na nakapagpapahina ng immune system
  • Paggamit ng illegal na gamot (tulad ng shabu at marijuana)
  • Lagnat
  • Hindi na makontrol o mapigilan ang pagdumi o pag-ihi
  • Panghihina ng mga hita o binti
  • Bawas o kawalan ng pakiramdam sa bandang ari o puwet
  • Paninikip (o stiffness) ng likod pagkagising sa umaga na tumatagal ng mahigit 45 minuto

Ang mga kondisyon sa itaas ay tinatawag na “red flags” sa pananakit ng likod. Ibig sabihin nito ay maaaring may seryosong karamdaman (tulad ng impeksyon, pagkabali ng buto o fracture, kanser or spondyloarthritis) na sanhi ng pananakit ng likod. Kailangang magpasuri kaagad sa manggagamot para malapatan agad ng tamang gamot. Ito ang mga kondisyong hindi na dapat I-bale wala.

Ang natitirang 5% ay mayroong kondisyon sa likod na nangangailang ng pagsubaybay o gabay ng duktor.

Kabilang sa grupo na ito ang pagkakaroon ng osteoarthritis, spondylosis, pagkawala sa alignment ng mga buto (scoliosis o spondylolisthesis), atbp. Ang iba rito ay maaaring gumaling sa tamang gamutan. Ngunit kadalasan sa mga natitirang 5% na ito, ang pananakit ng likod ay magiging “chronic” o matagalang kondisyon na kailangan ng iba’t ibang pagpapagamot upang mabawasan ang hirap na dulot nito.

Maraming maaaring sanhi ang pananakit ng likod. Kung ito ay may kasabay na mga kondisyon tulad ng mga nakalista sa itaas o di kaya’y ito’y higit na sa 3 buwang nararamdaman, mas mabuting ikonsulta na ito sa duktor sa halip na ipagkatiwala ito sa iba pa.

 

Bakit ako naka gamot para sa malaria? Eh, lupus ang sakit ko!

Ang hydroxychloroquine (at ang kahalintulad na gamot nito, ang chloroquine) ay nabibilang sa grupo ng mga gamot na  ginagamit laban sa malaria (anti-malarial). Subalit matapos ang maraming taon, nadiskubre na ang hydroxychloroquine ay may epekto rin sa ilang uri ng arthritis at mga rayuma.

Ngayon ay itinuturing na disease modifying anti-rheumatic drug (DMARD) ang hydroxhloroquine dahil maaari nitong maiwasan na masira ang kasu kasuhan at mapababa ang posibilidad ng matagalang pagkabaldado (long term disability) sa ilang sakit na ito ay nakakitaan ng bisa.

Kabilang sa mga kondisyong nakakitaan ng bisa ang hydroxychloroquine ay ang mga sumusunod:

  • Systemic lupus erythematosus (SLE) na pinasimple sa pagtawag ng lupus
  • Rheumatoid arthritis
  • Juvenile idiopathic arthritis
  • Ilang auto-immune diseases

Hindi pa buo ang kaalaman sa kung papaano tumatalab ang hydroxychloroquine sa mga nasabing sakit subalit ang paniniwala ay inaabala nito ang komunikasyon sa pagitan ng mga immune cells ng isang pasyenteng may problema sa immune system. At sa pamamagitan ng pag-inom ng gamot nito, maaaring bawasan ang paggamit ng steroids (steroid sparing) at mabawasan ang pananakit at pamamaga ng mga kasukasuhan. At sa mga may lupus, ang paggamit ng hydroxychloroquine ay nakakabawas sa pagiging aktibo (flares) ng kanilang sakit. Kaya’t mula 2008, mas maraming rheumatologist ang nagrereseta ng gamot na ito sa kanilang pasyenteng may lupus.

Pag-inom ng gamot. Bago magsimulang uminom ng hydroxychloroquine ay kailangang malaman ng iyong duktor kung meron ka ng mga sumusunod na problema:

  • Allergy sa hydroxychloroquine, quinolone at sa quinine – na kung meron ay hindi puwede ituloy ang pag inom ng nasabing gamot
  • Problema sa mata – lalo na kung ang apektado ay ang retina o ang loob ng mata (macula)
  • Problema sa bato (chronic kidney disease o mataas ang creatinine sa dugo) at sa atay (cirrhosis o chronic liver disease)
  • Problema sa balat tulad ng psoriasis o sensitive ang balat sa sinag ng araw (photosensitivity)
  • Anemia o mababa ang pula ng dugo na maaaring dulot ng glucose-6-dehydrogenase (G6PD) deficiency

Kaya’t maraming duktor ang nagpapa-laboratoryo at nagpapa-clearance sa espesyalista sa mata (Ophthalmologist) bago magsimula ng gamutan.

Ang gamot ay mabibili sa dose na 200mg kada tableta. Ito ay maaaring inumin ng 1-2 tableta sa isang araw. Subalit ang abiso ng mga ophthalmologist ay huwag sumobra ang dose sa 5.5 mg kada kilogramo ng timbang ng pasyente. Kaya’t kung ang bigat mo ay 60 kg, hindi dapat lumampas ng 1 1/2 tableta sa isang araw ang iniinom na hydroxychloroquine para mabawasan ang posibilidad ng problema sa mata na dulot ng gamutan.

Side effects. Halos 10% ng mga pasyenteng umiinom ng hydroxychloroquine ay nakararanas ng pagduduwal, kawalan ng gana kumain o pagtatae. Ang mga problemang ito ay maaaaring mabawasan kung isasabay ang pag-inom ng gamot sa pagkain o pag-inom ng gatas. At minsan, kusang nawawala ang mga side effect kung itutuloy lang ang gamutan.

May iilan naman na nakararanas ng pamamantal ng balat o di kaya’y nagiging mas sensitibo sa araw. Sa ganitong dahilan ay maaaring mapalala ng hydroxychloroquine ang psoriasis. Kaya’t dapat gumamit ng sunblock/ sunscreen o di kaya’y sumangguni sa dermatologist para sa problema sa balat.

Ang iba naman ay nagkaka problema sa mata tulad ng panlalabo ng mata. Madalas ay nawawala ang problemang ito kung agad na maititigil ang gamot. Subalit, bibihira, ay nagdudulot ng mas seryosong problema sa mata ang hydroxychloroquine. Kaya’t importante na habang umiinom nito ay nagpapasuri ng mata taun-taon sa isang ophthalmologist. Mas madalas ang mga seryosong problema sa mata kung higit 5 taon ng gumagamit ng gamot o di kaya’y may problema sa bato at atay. Kaya’t kung sakaling meron man nito ang pasyente, kinakailangan ng mas madalas na pagbisita sa Ophtha – kaya 6 na buwan.

Ilang bihirang side effect na kaugnay ng paggamit ng hydroxychloroquine ay ang magnipis ng buhok, pamumuti ng balat at buhok, at panghihina ng mga muscle.

Ang hydroxychloroquine ay nakakatulong na mabawasan ang mga sintomas sa balat at kasu kasuhan, sa pagkontrol ng pamamaga ng katawan, sa pagbawas ng dose na ginagamit na steroids at maiwasan ang pagiging aktibo muli ng kanilang sakit sa mga pasyenteng mayroong lupus.

Ano ang methotrexate?

Ang methotrexate ay gamot na nakakaapekto sa pagdami ng ilang mga cells sa katawan (anti-metabolite) at nakakababa ng aktibidad ng ating immune system (immunosuppressant).

Dahil sa pagiging anti-metabolite nito, ang methotrexate – sa mataas na dose – ay ginagamit na gamot laban sa ilang uri ng kanser ng balat, baga, ulo at leeg at ng dede. Pero sa mas mababang dose, ito ay gumagana bilang immunosuppressant. Kaya’t ang methotrexate ay isa sa pinakamadalas na gamiting gamot para sa mga namamagang uri ng arthritis (inflammatory arthritis), pamamaga sa daluyan ng dugo (vasculitis), psoriasis at mga connective tissue diseases tulad ng lupus/ SLE. Kaya’t huwag na mag-alala kung meron kang kanser sa tuwing magrereseta ang iyong rheumatologist ng methotrexate.


Ang sumusunod ay ilan lamang sa mga sakit na maaaring paggamitan ng methotrexate ng inyong rheumatologist:

  • Rheumatoid arthritis 
  • Psoriasis/ psoriatic arthritis 
  • Juvenile idiopathic arthritis 
  • Adult onset Still’s disease
  • Systemic lupus erythematosus 
  • Dermatomyositis/ polymyositis
  • Granulomatosis with polyangiitis
  • Takayasu’s arteritis
  • Cutaneous vasculitis
  • Scleroderma

Ang methotrexate ay mabibili bilang tableta o gamot na pang ineksyon. Ang kadalasan naming nirereseta ay ang tableta. Subali’t kung hindi ito magamit ng pasyente, minsan ay inaabisuhan naming mag-ineksyon na lang.

Hindi dapat gumagamit ng methotrexate ang pasyenteng merong sumusunod na kondisyon:

  • Allergy sa methotrexate
  • Mga buntis o mga nagpapadede ng bata (breastfeeding)
  • May problema sa bato (chronic kidney disease) o atay (cirrhosis / hepatitis)
  • Umiinom ng sobra-sobrang alcohol (beer, gin o alak)
  • May problema sa dugo tulad ng mababang white blood cells (leukopenia) o platelets (thrombocytopenia)
  • May aktibo at malalang impeksyon tulad ng pulmonya (pneumonia) o TB (tuberculosis)

Kaya’t madalas ay nagpapagawa ang inyong mga duktor ng mga laboratory tests bago at habang gumagamit ng methotrexate. Ito ay importanteng bahagi ng pangangalaga sa inyo para maagapan agad ang pagkakaroon ng mga problema dahil sa methotrexate.

Side effects. Ang mga sumusunod ay mga side effect na madalas maramdaman ng mga pasyenteng umiinom ng methotrexate:

  • Naduduwal o pagsusuka
  • Pananakit ng tiyan
  • Pananakit ng ulo, pagkahilo
  • Nawawalan ng gana kumain
  • Pananamlay o parang pagod na pakiramdam

Kaya madalas ay nagrereseta din ng folic acid ang inyong duktor upang maiwasan ang ganitong mga side efffect. Kung ikaw ay nasimulan na folic acid at nakakaramdam pa rin ng mga sintomas sa itaas, maaaring taasan pa ng iyong duktor ang dose ng folic acid o di kaya’y pag uusapan niyo ang pagsubok ng ineksyon na methotrexate (mas bawas kasi ang mga nabanggit na side effects kapag binigay sa ganitong pamamaraan) o iba pang gamot para sa inyong kondisyon. Kaya’t huwag mag-alinlangan at banggitin sa inyong duktor ang mga nagsabing side effect para mas mapag usapan ng husto ang inyong kalagayan.

Paminsan-minsan ay maaaring magkaroon ng malalang reaksyon ang sinumang gumagamit ng methotrexate. Kaya’t agad na kumonsulta sa emergency room kung kayo ay magkakaroon ng alin man sa mga sumusunod na sintomas matapos uminom ng methotrexate:

  • Pamamantal, pamumula at pangangati ng balat
  • Nahihirapan huminga
  • Pamamaga ng mukha, labi, dila o lalamunan

Liban sa mga nabanggit na side effects, nararapat na isangguni agad sa duktor kung ikaw ay nakararamdam ng lagnat, ubo, pananakit ng lalamunan, hirap sa pag-ihi, o pananakit ng puson  habang umiinom ng methotrexate. Ang mga sintomas na ito ay maaaring dahil sa impeksyon. At dahil sa immunosuppressant ang methotrexate, maaaring kailangan ng ating katawan ng tulong sa paglaban sa impeksyon sa pamamagitan ng mga antibiotics.

Pag-inom ng gamot. Para da mga pasyenteng umiinom ng methotrexate para sa arthritis o alin man sa mga kondisyong nakalista sa itaas, ang madalas ireseta ng rheumatologist ay ang 2.5 mg na tableta sa dami ng 3-10 tableta kada linggo. Ang kabuuang dose ay pinapainom sa loob ng isang araw lamang bawa’t linggo. Kung ang iniinom na dose ay tatlo lamang, maaari itong inumin ng minsanan lamang. Kung mas mataas na dose ang kailangan, maaaring hatiin sa 2 o 3 inuman ang kabuuang dose na may pagitan na 12 oras sa gitna ng bawat inom. Halimbawa, kung 6 na tableta ang inabiso ng iyong duktor, maaari itong inumin ng 2 tableta kada 12 oras o di kaya ay 3 tableta kada 12 oras hanggang makumpleto ang kabuuang dose. Ang folic acid ay  pinaiinom sa araw na sumusunod matapos uminom ng methotrexate o di kaya’y sa ibang araw ng linggo huwag lamang tumapat sa araw ng pag inom ng methotrexate.

Mahalagang pag-usapan ng pasyente at ng kanyang duktor ang anumang katanungan o agam-agam tungkol sa paggamit ng methotrexate. Batay sa mga pag-aaral, ang gamot na ito ay mabisa, mura, madaling inumin at mas napananatili ng matagal ng maraming pasyenteng gumagamit nito.

Ano ang NSAIDs?

Ang Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs (or NSAIDS) ay grupo ng mga gamot na kadalasang ginagamit para maibsan ang sakit o kirot (pain reliever), mabawasan ang pamamaga (anti-inflammatory) o mapababa ang lagnat (anti-pyretic). 

Ang mga ito ay ginagamit para maibsan ang mga sintomas ng sakit ng ulo, pananakit ng puson kapag may regla (dysmenorrhea), arthritis, rayuma at iba pang pananakit ng katawan. Kahit ginagamit sa parehong mga kondisyon, ang paracetamol at tramadol ay hindi NSAIDs.

Image from mirror.co.uk
Ang mga NSAIDs ay maaaring makuha bilang tableta, kapsula, pamahid (cream o gel) o ineksyon. May ilang preparasyon na maaaring mabili ng walang reseta (over-the-counter) at may iba namang mabibili lamang kung may reseta ng duktor (prescription medicine).

Ang generic names ng ilang mga NSAIDs na nabibili sa Pilipinas ay:

  • ibuprofen (Brand Names: Advil, Dolan, Medicol, Midol)
  • naproxen (Brand Names: Flanax, Naprosyn, Skelan) 
  • diclofenac (Brand Names: Cataflam, Difenax, Neopyrazon, Voltaren)
  • mefenamic acid (Brand Names: Dolfenal, Gardan, Ponstan)
  • meloxicam (Brand Names: Melart, Mobic, Neoxicam)
  • indomethacin (Brand Name: Infree)
  • celecoxib (Brand Names: Celebrex, Celcoxx, Coxid, Coxidia)
  • etoricoxib (Brand Name: Arcoxia)

May mga preparasyon din kung saan ang mga NSAIDs ay may kasamang ibang gamot:

  • ibuprofen + paracetamol (Brand Names: Alaxan FR, Flexigesic, Restolax)
  • diclofenac + vitamin B complex (Brand Name: Neurofenac)

Ang mga NSAIDs ay maaaring mabili bilang generic o branded. Sila ay may magkahalintulad na bisa. Subalit maaaring mayroong uri na mas epektibo para sa iyo.

Maraming tao ang umiinom ng NSAIDs. Subalit ito’y hindi para sa lahat at kung minsan ay maaaring magdulot ng nakakaabalang side effects. Mas mabuting sumangguni sa duktor kung gagamit ka ng NSAIDs at meron ka ng alinman sa mga sumusunod na kondisyon:

  • Mahigit 65 taon ang edad 
  • Buntis o nagpaplanong mabuntis
  • Nagpapadede ng bata
  • Mayroon hika
  • May allergy o dating reaksyon matapos uminom ng alin mang NSAID
  • May ulcer, hyperacidity, dyspepsia o alin mang problema sa sikmura o bituka
  • May problema sa puso (tulad ng dating atake sa puso, baradong daluyan ng dugo), atay (cirrhosis, fatty liver, hepatitis o pamamaga ng atay) o bato (chronic kidney disease, nephritis, atbp)
  • Umiinom ng iba pang gamot para sa kondisyong medikal

Ang pagkakaroon ng alin man sa mga kondisyong nakalista sa itaas ay sapat ng dahilan upang kumonsulta muna sa manggagamot bago uminom ng NSAIDs. Hindi naman bawal gumamit ng NSAIDs kapag may mga kondisyong nakalista sa itaas subalit mas mainam na binabantayan kayo ng duktor dahil may mataas na pagkakataon na magka side effects

Tulad ng iba pang gamot, maaaring magkaroon ng side effects habang gumagamit ng mga NSAIDs. Mas madalas ito mangyari kapag gumagamit ng mataas na dose ng mga gamot, matagal ng gumagamit ng mga NSAIDs, kapag ang edad ay higit 60 taon o di kaya’y kung mahina ang lagay ng iyong kalusugam (poor general health). Ito’y mas madalas ding mangyari kapag gumagamit ng mga prescription NSAIDs kung ikukumpara sa mga over-the-counter NSAIDs.

Ang mga posibleng side effect ng NSAIDs ay ang:

  • Kabag (indigestion) – pananakit ng tiyan o pagtatae
  • Ulcer – pagkagasgas, pagdurugo (bleeding) o pagkabutas (perforation) ng sikmura o alin mang bahagi ng bituka
  • Pananakit ng ulo (headaches)
  • Allergy o drug hypersensitivity 
  • Paghihirap ng puso (heart failure), atake sa puso (heart attack) o atake sa utak (stroke)
  • Altapresyon o high blood (hypertension)
  • Problema sa bato (kidney disease)

Kaya, kung ang pag inom ng NSAIDs ay gagawin ng higit sa tatlong (3) magkakasunod na araw o ‘di kaya’y higit sa labing-apat (14) na araw sa loob ng isang buwan, mas mabuting may patnubay ng duktor upang mabigyan ng abiso sa tamang pag gamit ng gamot at mabantayan ang pagkakaroon ng side effects.

Para mabawasan ang ilang side effects na dulot ng NSAIDs, ito’y dapat inumin na may kasama o agad matapos kumain, may kasabay na isang basong tubig at naaayon sa instruksyon (instructions) na bigay ng iyong duktor. Maaari ring magreseta ang iyong duktor ng gamot na makababawas ng posibilidad ng side effects tulad ng gamot laban sa ulcer o kabag. 

May mga NSAIDs na pwedeng inumin ng isang beses lang araw-araw at may iba naman na 2 o 3 beses sa isang  araw. Mahalagang makinig sa abiso ng duktor sa tamang oras ng pag inom ng mga gamot. Kung umiinom din ikaw ng iba pang gamot para sa ibang karamdaman, mas mabuting itanong sa duktor ang tamang oras o schedule ng pag-inom ng lahat ng mga gamot.

References and Translated from:

NHS Choices website (www.nhs.uk/conditions/anti-inflammatories-non-steroidal/Pages/Introduction.aspx)

Arthritis Research UK website (www.arthritisresearchuk.org/arthritis-information/drugs/NSAIDs)

Ano ang Rheumatoid Arthritis?

Ang RHEUMATOID ARTHRITIS ay isang uri ng chronic or matagalang arthritis kung saan ang mga panlaban ng katawan sa mikrobyo at impeksyon ay linalabanan ang ibang pang bahagi ng katawan na nakatuon sa mga kasu-kasuhan. At di tulad ng ibang rayuma at arthritis kung saan mabagal ang mga pagbabago, kapag pinabayaan, ang rheumatoid arthritis ay magdudulot ng mabilisang pagkasira ng mga kasu-kasuhan na maaaring maging sanhi ng maagang pagkakabalda. Liban sa kasu-kasuhan, maaari ring maapektuhan ang iba pang bahagi ng katawan tulad ng balat, daluyan ng dugo (blood vessels), baga at puso.

Continue reading “Ano ang Rheumatoid Arthritis?”

Hanggang Kailan Iinom ang Gamot Para sa Gout?

Ang tamang pag inom ng gamot para sa gout ay malaki ang maitutulong upang maiwasan ang pabalik-balik na pag-atake ng arthritis at ang pagkakaroon ng mga komplikasyon tulad ng tophi at kidney stones. Sa mga pasyenteng meron na ng mga nabanggit na komplikasyon, kinakailangan pa rin ang tamang gamutan dahil may posibilidad na mapaliit o matunaw ang mga ito. Para sa naunang post tungkol sa mga uri ng gamot na ginagamit sa gout, maaaring magtungo rito.

Imahe mula sa mirror.co.uk

Continue reading “Hanggang Kailan Iinom ang Gamot Para sa Gout?”